28.08.2021

NASZ RAPORT. Nowe prawo drogowe - wyższe mandaty dla piratów drogowych, renta od sprawcy dla rodziny ofiary wypadku

Raporty
<strong>NASZ RAPORT</strong>. Nowe prawo drogowe - wyższe mandaty dla pirat&oacute;w drogowych, renta od sprawcy dla rodziny ofiary wypadkuFot. Pixabay.com/Alexas_Fotos

Głośny projekt nowelizacji ustawy - Prawo o ruchu drogowym - trafił do Sejmu i będzie przedmiotem jego obrad już we wrześniu. Na stronach niższej izby Parlamentu możemy zapoznać się z całością budzącego wiele emocji i oczekiwań projektu oraz jego szczegółowym uzasadnieniem. Sprawdzamy jakie dokładnie zmiany czekają uczestników ruchu drogowego i kiedy można spodziewać się ich wejścia w życie.

Diagnoza problemów i cele projektu

Projektodawcy deklarują dwa zasadnicze cele regulacji: wsparcie osób najbliższych ofiar przestępstw wypadków drogowych ze skutkiem śmiertelnym oraz poprawę bezpieczeństwa na drogach, w szczególności przez walkę z przestępstwami drogowymi.

Jeśli chodzi o pierwszy z tych celów projekt zawiera jedno podstawowe rozwiązanie – przewiduje usprawnienie procedury otrzymywania renty wypłacanej przez sprawcę przestępstw umyślnych, których następstwem jest śmierć pokrzywdzonego dla osób, względem których ciążył na pokrzywdzonym ustawowy obowiązek alimentacyjny lub innych osób najbliższych, którym pokrzywdzony dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania. Dotychczasowe przepisy nie zapewniały żadnej koordynacji pomiędzy postępowaniem karnym i cywilnym ws. renty po zmarłym, co stawiało w szczególnie niekorzystnej sytuacji osoby małoletnie albo z niepełnosprawnością, które straciły opiekuna. Uzyskanie świadczenia wymagało bowiem aktywnego popierania powództwa cywilnego i przedstawienia dowodów przez najbliższych ofiary. W projekcie zakłada się ścisłe powiązanie postępowania karnego i cywilnego, co ułatwi i usprawni otrzymanie renty za zmarłego.

Drugi z celów projektu odnosi się do jednego z najbardziej palących problemów społecznych w Polsce. Zgodnie z danymi statystycznymi przygotowanymi przez Biuro Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji w 2020 r. zgłoszono 23 540 wypadków drogowych, mających miejsce na drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu, w wyniku których 2491 osób poniosło śmierć, a ranne zostały 26 463 osoby (w tym ciężko 8 805). Co istotne, niemal 90% wypadków wydarzyło się z winy kierujących, co daje 20 999 wypadków. Równie niepokojąca statystyka odnosi się do liczby pijanych kierowców. W 2020 r. z winy pijanych kierowców doszło do 1656 wypadków, w których zginęło 216 osób, a rannych zostało 1847 osób. Choć ogólny trend co do liczby wypadków i liczby zabitych oraz rannych na drogach maleje (statystyki za rok 2020 są wyraźnie zaniżone przez ograniczony ruch związany z pandemią COVID-19 i powodowane nią obostrzenia), to sytuacja nadal wygląda źle, zwłaszcza na tle innych państw naszego kontynentu. Zgodnie z raportem Europejskiej Rady Bezpieczeństwa Transportu w 2020 r. Polska miała najwyższy w Europie wskaźnik liczby zgonów na drogach na miliard przebytych kilometrów, tj. czterokrotnie więcej niż w Norwegii, Irlandii, Szwecji czy Wielkiej Brytanii. Również pod względem liczby zgonów na 1 mln mieszkańców Polska plasuje się w czołówce – w raporcie ETSC wskazano Polskę jako piąty kraj z najwyższym współczynnikiem śmiertelności. Wyższe miejsca zajęły jedynie Litwa, Serbia, Bułgaria i Rumunia.

Gospodarcze skutki wypadków drogowych

Wypadki drogowe to nie tylko trauma poszkodowanych i ich bliskich, lecz także – jak podkreślają projektodawcy w uzasadnieniu – ogromne koszty dla gospodarki. Z danych dotyczących kosztów wypadków i kolizji drogowych (wycena kosztów zdarzeń drogowych metodą kapitału ludzkiego i kosztów restytucji opracowana została na zlecenie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego – KRBRD) wynika, że w 2018 r. koszty wszystkich zdarzeń drogowych, które zdarzyły się na sieci dróg w Polsce, wyniosły szacunkowo 56,6 mld zł, w tym:

  • wartość wypadków drogowych wyniosła 44,9 mld zł, tj. 79% ogółu kosztów wszystkich zdarzeń (wzrost o 34% w stosunku do 2015 r.);

  • wartość kolizji drogowych wyniosła 11,7 mld zł, tj. 21% ogółu kosztów wszystkich zdarzeń (spadek o 20% w stosunku do 2015 r.).

Łącznie w 2018 r. koszty zdarzeń drogowych stanowiły 2,7% polskiego PKB, w tym koszty wypadków – 2,1% PKB. Koszty te stale rosną.

Metoda powyższej wyceny bierze pod uwagę następujące składniki:

  • wartość utraconego przyszłego wkładu do PKB ofiar wypadków,

  • straty materialne (wartość uszkodzeń pojazdów),

  • koszty administracyjne (ratownictwo medyczne, działania służb nadzoru, sądownictwo, więziennictwo, pogrzeby, zasiłki),

  • koszty społeczne (odszkodowania, leczenie, rehabilitacja).

Koszty jednostkowe wypadków i kolizji drogowych w 2018 r. wyniosły:

  • koszt jednostkowy ofiary śmiertelnej – 2,4 mln zł,

  • koszt jednostkowy ofiary ciężko rannej – 3,3 mln zł,

  • koszt jednostkowy ofiary lekko rannej – 48,2 tys. zł,

  • koszt jednostkowy wypadku drogowego – 1,4 mln zł,

  • koszt jednostkowy kolizji drogowej – 26,7 tys. zł.

Społeczne poparcie dla zaostrzenia przepisów o ruchu drogowym

Z badania postaw i opinii społeczeństwa względem bezpieczeństwa ruchu drogowego przeprowadzonych na zlecenie KRBRD w 2018 r. w zakresie priorytetów bezpieczeństwa wynika, że 36% ogółu badanych zdecydowanie zgadza się z twierdzeniem, że należy stosować surowsze kary za przekraczanie prędkości, a 46% ogółu badanych raczej zgadza się z powyższym twierdzeniem. Łącznie daje to wielkość 82% ogółu badanych, którzy opowiadają się za stosowaniem surowszych kar za przekraczanie prędkości. Ze wspomnianego badania w zakresie surowszych kar wynika także, że 89% ogółu badanych opowiada się za stosowaniem surowszych kar za nieprawidłowe zachowania kierowców wobec pieszych.

Renta dla najbliższych osób ofiary wypadku

Projekt przewiduje usprawnienie i udrożnienie postępowania w sprawie renty, gdy ofiara przestępstwa poniosła śmierć w wyniku przestępstwa umyślnego, a miała na swoim utrzymaniu osoby, które w efekcie straciły „żywiciela” – często opiekuna ustawowego.

W obecnym stanie prawnym, osoby najbliższe ofiary przestępstwa lub inne osoby uprawnione muszą zainicjować samodzielnie postępowanie cywilne, które charakteryzuje się daleko posuniętą kontradyktoryjnością, a więc wymaga aktywnego popierania powództwa i przedstawienia dowodów przez najbliższych ofiary. Takie postępowanie, w sytuacji śmierci bliskiego członka rodziny, często jedynego żywiciela, może być nie tylko traumatyzujące i trudne emocjonalnie, lecz także trudne z perspektywy finansowo-organizacyjnej.

Nowelizacja zakłada, że sąd karny, na wniosek prokuratora, przedstawiciela organizacji społecznej, osób uprawnionych do otrzymania renty i ich pełnomocników, przekaże niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 48 godzin od momentu ogłoszenia wyroku, odpis prawomocnego wyroku do sądu cywilnego wraz z żądaniem wszczęcia postępowania o przyznanie renty na rzecz osoby uprawnionej, które określać będzie: sąd właściwy osoby uprawnionej do renty, wysokość miesięcznej renty oraz sprawcę przestępstwa, który ma być zobowiązany do wypłaty świadczenia.

Postępowanie to będzie się odbywać w nowym trybie, w którym obowiązkowy jest udział prokuratora oraz profesjonalnego pełnomocnika powoda. Tryb ten został ukształtowany w taki sposób, aby efektywnie i w sposób możliwie nieobciążający bliskich ofiary przestępstwa rozpoznać sprawę i zabezpieczyć interesy osób bliskich ofierze. Sąd cywilny, inicjując postępowanie, w ciągu 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku karnego, będzie zobowiązany do orzeknięcia tymczasowego świadczenia na zapewnienie kosztów utrzymania i wychowania wypłacanego w okresach miesięcznych do momentu wydania wyroku zasądzającego rentę, w wysokości połowy najniższej emerytury lub renty. Osoba uprawniona do renty, jeśli dołączy do postępowania jako powód, będzie zwolniona z kosztów procesowych postępowania cywilnego. Projekt przewiduje też zwolnienie renty i tymczasowego świadczenia od podatku dochodowego i niewliczanie jej do dochodu przy obliczaniu świadczeń rodzinnych.

Niższe stawki OC dla jeżdżących bezpiecznie

Projekt przewiduje powiązanie stawek obowiązkowego ubezpieczenia OC z liczbą punktów karnych i rodzajem popełnionych dotychczas wykroczeń drogowych. Będzie to możliwe dzięki wykorzystaniu danych o punktach karnych przyznanych kierowcom i o naruszeniach ruchu drogowego, za które je przyznano, w analizie i obliczeniach ryzyka ubezpieczeniowego. Wykorzystanie informacji o punktach karnych pozwoliłoby na urealnienie wysokości składki ubezpieczeniowej przez dokładniejsze powiązanie jej z generowanym przez kierowcę ryzykiem. Oczekiwanym przez projektodawców skutkiem takiego zabiegu jest systematyczne zmniejszanie się liczby wypadków z ofiarami śmiertelnymi i poważnie rannymi w wyniku poprawy zachowań kierowców na drodze po realnym uzależnieniu wysokości składek na ubezpieczenia od kultury jazdy.

Projektowane rozwiązanie polega na poszerzeniu dostępu Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o szczegółowo określony katalog danych z Centralnej Ewidencji Kierowców obejmujący:

  • rodzaj wykroczeń lub przestępstw stanowiących naruszenia przepisów ruchu drogowego, w tym kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu;

  • liczbę popełnionych wykroczeń lub przestępstw stanowiących naruszenia przepisów ruchu drogowego;

  • klasyfikację popełnionych naruszeń przepisów ruchu drogowego jako wykroczenia albo przestępstwa;

  • liczbę punktów przypisanych do wykroczeń lub przestępstw stanowiących naruszenie przepisów ruchu drogowego;

  • datę popełnionych wykroczeń lub przestępstw stanowiących naruszenia przepisów ruchu drogowego.

Tak określony katalog danych będzie podlegać anonimizacji przed dalszym jego przetworzeniem, aby w postaci anonimowej służył do opracowania i stosowania metod i modeli oceny ryzyka ubezpieczeniowego oraz przygotowania opracowań analitycznych. Za pomocą opracowanego przez Fundusz modelu aktuarialnego będzie otrzymywany wynik punktowy, wskazujący na wysokość ryzyka ubezpieczeniowego dla osoby (posiadacza pojazdu mechanicznego) o wskazanych cechach i na udział w tym ryzyku wskazanych wyżej kategorii danych.

Następnie Fundusz przekazywałby wnioskowane przez zakład ubezpieczeń dane z Centralnej Ewidencji Kierowców lub opracowany na ich podstawie wynik punktowy, opisujący wkład tych danych w ryzyko ubezpieczeniowe dla konkretnej osoby w celu oceny ryzyka ubezpieczeniowego i weryfikacji danych podanych przez ubezpieczającego, ubezpieczonego lub osobę, na rzecz której ma być zawarta umowa ubezpieczenia, w tym do stosowania taryfy w zależności od okresu bezszkodowego. Po zakończonej ocenie zakład ubezpieczeń będzie miał obowiązek niezwłocznie usunąć pobrane za pośrednictwem Funduszu dane o punktach karnych dotyczące konkretnej osoby. Obowiązek ten nie będzie dotyczyć wyniku punktowego uzyskanego przez model aktuarialny opracowany przez Fundusz. Podobnie Fundusz, po zakończeniu czynności, dla których przetwarzanie danych osobowych jest niezbędne, poddawałby je anonimizacji i przechowywał w tej formie do celów dalszego opracowania modeli aktuarialnych i opracowań analitycznych.

Podniesienie grzywien i mandatów za wykroczenia drogowe

Projekt przewiduje zmianę w Kodeksie wykroczeń, zakładającą w przypadku wykroczeń drogowych podwyższenie maksymalnej wysokości grzywny z 5 tys. zł do 30 tys. zł. Kwot tych nie należy mylić z maksymalnymi wysokościami mandatów (grzywien nakładanych w postępowaniu mandatowym), które zostaną podniesione z 500 zł do  5 tys. zł, a w przypadku zbiegu wykroczeń - do  6 tys. zł. Na tę dystynkcję zwracało uwagę Ministerstwo Infrastruktury w niedawnym komunikacie. Grzywna do 30 tys. zł nie będzie dotyczyła drobniejszych wykroczeń takich jak jazda bez świateł mijania, niezachowanie ostrożności na drodze wewnętrznej czy nieusuwanie zasp śnieżnych. Maksymalna wysokość grzywny może zostać orzeczona jedynie przez sąd i za najbardziej drastyczne wykroczenia, które wpływają na ryzyko utraty życia i zdrowia uczestników ruchu drogowego, takie jak znaczące przekraczanie dopuszczalnej prędkości, wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu pieszych (np. wyprzedzanie na przejściu dla pieszych), czy omijanie opuszczonych zapór na przejeździe kolejowym.

W przypadku mandatów zaproponowano wprowadzenie bonifikaty w wysokości 10% wysokości nałożonej grzywny, w przypadku jej uiszczenia „na drodze” albo w wyznaczonym terminie w przypadku mandatu kredytowanego/zaocznego. Ma to na celu zachęcenie osób ukaranych mandatem do zapłaty grzywny.

O tym, jak ważne w praktyce jest podniesienie stawek mandatów, świadczą przywołane w uzasadnieniu projektu dane statystyczne, z których wynika, że w 2020 r. średnia wysokość pojedynczego mandatu wyniosła ok. 165 zł (najczęściej wymierzany był mandat w wysokości 100 zł – 1 669 284 przypadków na ponad 4 mln mandatów). Trudno uznać, aby taka kara mogła skutecznie spełnić funkcję prewencyjną i odstraszającą.

Podniesienie minimalnych kar za niektóre wykroczenia

Projekt wprowadza nowe typy wykroczeń oraz podnosi minimalne kary za niektóre, najbardziej rozpowszechnione i jednocześnie powodujące największe zagrożenia wykroczenia. Nowym rozwiązaniem jest kara grzywny w wysokości nie mniejszej niż 1500 zł za wykroczenie, które skutkuje uszkodzeniem mienia lub spowodowaniem naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni (tzw. „lekki uszczerbek na zdrowiu”).

Wzmocnienie ochrony pieszych

Nowością są też przepisy dotyczące kar za nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu, tj. zmuszenie pieszego do zatrzymania się, zwolnienia lub przyspieszenia kroku. Wprowadzenie tej regulacji jest związane z niedawną nowelizacją Prawa o ruchu drogowym, która wprowadziła zasadę, że kierujący pojazdem, zbliżając się do przejścia dla pieszych, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność, zmniejszyć prędkość tak, aby nie narazić na niebezpieczeństwo pieszego znajdującego się na tym przejściu albo na nie wchodzącego i ustąpić pierwszeństwa pieszemu znajdującemu się na tym przejściu albo wchodzącemu na to przejście (z wyjątkiem tramwaju).

W przypadku popełnienia takiego naruszenia, kara grzywny wyniesie nie mniej niż 1500 zł. Jeśli w ciągu 2 lat sprawca ponownie popełni takie naruszenie, to kara grzywny wyniesie nie mniej niż 3 tys. zł. Ponadto, w razie spowodowania realnego i konkretnego zagrożenia bezpieczeństwa dla życia i zdrowia pieszego, sąd wobec kierującego pojazdem mechanicznym będzie mógł orzec środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów.

Prowadzenie pod wpływem alkoholu

W przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego albo innego niż mechaniczny pod wpływem alkoholu, projekt zakłada możliwość wymierzenia kary do 30 dni aresztu oraz grzywny w wysokości co najmniej 1000 zł w przypadku pojazdu innego niż mechaniczny oraz w wysokości co najmniej 2500 zł w przypadku pojazdu mechanicznego. Zwiększenie minimalnego zagrożenia kary grzywny uzasadniane jest niezwykle wysoką szkodliwością społeczną takich wykroczeń drogowych.

Przekraczanie dopuszczalnej prędkości

Proponuje się aby minimalną wysokość kary grzywny wobec sprawcy kierującego pojazdem mechanicznym, który przekracza dopuszczalną prędkość jazdy o ponad 30 km/h wynosiła 1500 zł, niezależnie od faktu, czy naruszenie zostało stwierdzone w obszarze zabudowanym czy też poza tym obszarem. Jeśli sprawca ponownie popełni takie wykroczenie w ciągu 2 lat, to zostanie ukarany grzywną nie niższą niż 3000 zł.

Jazda bez uprawnień

Prowadzenie pojazdu na drodze publicznej, strefie zamieszkania i strefie ruchu bez wymaganego uprawnienia będzie skutkowało karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny od 1 tys. zł, a w przypadku ponownego popełnienia takiego wykroczenia w ciągu 2 lat grzywna wyniesie nie mniej niż 2 tys. zł.

Przejazdy kolejowe

Za wykroczenie polegające na naruszeniu zakazu objeżdżania lub omijania opuszczonych zapór lub półzapór oraz wjeżdżania lub wejścia na przejazd kolejowy, jeśli opuszczanie ich zostało rozpoczęte lub podnoszenie ich nie zostało zakończone, oraz wjeżdżania lub wchodzenia na przejazd kolejowy, jeśli po jego drugiej stronie nie ma miejsca do kontynuowania jazdy lub przejścia, będzie grozić minimalna grzywna w wysokości 2 tys. zł.

Tamowanie lub utrudnianie ruchu

Zachowania polegające na tamowaniu lub utrudnianiu ruchu na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu będą karane grzywną nie mniejszą niż 1500 zł

Zakaz wyprzedzania

Osoba kierująca pojazdem mechanicznym, niestosująca się do zakazu wyprzedzania określonego ustawą bądź znakiem drogowym (np. przejściu dla pieszych i bezpośrednio przed nim) będzie podlegać karze grzywny od 1 tys. zł.

Punkty karne na nowych zasadach

Wydłużony ma zostać z roku do dwóch lat okres, po którym punkty karne będą usuwane z ewidencji. Wprowadzony zostanie też mechanizm uzależniający usunięcie punktów karnych za naruszenie przepisów ruchu drogowego od uregulowania mandatu. W przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie, punkty będą kasowane dopiero po upływie 2 lat od dnia zapłaty grzywny, czyli po odpowiednio dłuższym okresie od naruszenia. Powinno to zapewnić szybkie i skuteczne doprowadzenie do wykonania kary.

Po zmianach za naruszenie przepisów ruchu drogowego kierowca będzie mógł dostać nawet 15 punktów karnych, obecnie maksymalna liczba punktów za niektóre wykroczenia to 10. Limit punktów karnych nie ulegnie zmianie.

Utrata prawa jazdy na 3 miesiące za fałszowanie wskazań tachografu

Projekt przewiduje odebranie prawa jazdy na okres 3 miesięcy w przypadku ingerencji w system tachografów przez kierujących pojazdami w przewozach drogowych. Rozwiązanie to ma wpłynąć na poprawę bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz zapewnić przestrzeganie zasad uczciwej konkurencji wśród podmiotów wykonujących przewozy drogowe.

Projektodawcy przywołują tu wyniki badań opublikowanych w raporcie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa Transportu z 2011 r., poświęconym kwestii przemęczenia kierowców zawodowych i jego wpływu na poziom bezpieczeństwa ruchu drogowego, które wskazują m.in., że u osoby, która prowadzi pojazd po 17 godzinach bez snu, ryzyko spowodowania wypadku jest analogiczne jak u kierowcy, który prowadzi pojazd po spożyciu alkoholu. Według autorów raportu, zmęczenie kierowcy jest istotnym czynnikiem w około 20% wypadków w transporcie drogowym, przy czym jeżeli zmęczenie odgrywało rolę w kolizji, w 68% przypadków dotyczyła ona samochodu ciężarowego i innego pojazdu, a w 29% przypadków była to kolizja z udziałem jednego samochodu ciężarowego. Dlatego tak istotne jest przestrzeganie przez kierowców zawodowych norm dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i okresów odpoczynku, a także stosowanie tachografów.

Pieniądze z mandatów pomogą w budowie dróg

Wpływy z kar grzywien za niektóre wykroczenia przeciwko przepisom ruchu drogowego będą przekazywane na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego, zwanego dalej „KFD”, z przeznaczeniem na finansowanie zadań inwestycyjnych związanych z poprawą bezpieczeństwa ruchu drogowego na drogach krajowych oraz budowy lub przebudowy dróg krajowych. Do wykroczeń, za których popełnienie kwoty grzywien mają być przekazywane na KFD należą m.in. nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu, przekroczenie dozwolonej prędkości o ponad 30 km/h, prowadzenie pojazdów bez uprawnień, prowadzenie pod wpływem alkoholu.

Wejście w życie nowych przepisów

Zakłada się, że wejście w życie projektowanych regulacji (z wyłączeniem niektórych przepisów) nastąpi już 1 grudnia. Aby było to możliwe projekt musi do tego czasu pomyślnie przejść parlamentarny proces legislacyjny, uzyskać podpis Prezydenta i zostać opublikowany w Dzienniku Ustaw. Przyjęty termin, mając na uwadze obszerność i złożoność regulacji oraz wyjątkowo szeroki krąg adresatów i interesariuszy (poza uczestnikami ruchu, również wiele instytucji państwowych, ale też np. zakłady ubezpieczeń), należy ocenić jako bardzo ambitny, ale w tym przypadku każdy miesiąc, czy nawet dzień, może oznaczać konkretne i wymierne efekty w obszarze bezpieczeństwa ruchu drogowego.

md

Artykuły powiązane

przeglądaj

inne artykuły tej kategorii

Nasi dziennikarze przez 24 godziny na dobę monitorują wydarzenia i informują o wszystkim, co istotne w polskim prawie oraz pracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości

wróć na początek strony
TWEETUJ Z NAMItwitter
facebookODWIEDŹ PROFIL